مجموعه مقالات و گزارش­هاي نهايي

اولين كنفرانس بين المللي گردشگري و صنايع دستي (۱۰)

استفاده موفقيت­آميز از صنايع دستي براي كاهش فقر در استان گوئيژو

خانم شنگ مينگ يانگ

مدير دفتر جهانگردي گوئيژو

چين[1]

جوهره بي­نظير صنايع دستي محلي گوئيژو

 يك هزار جزيره فرهنگي: ميراث زنده قومي فرهنگي محافظت شده.

گوئيژو يك استان چند قومي در جنوب غربي چين است. با جمعيت كلي 4/39 ميليون نفر، حدود 9/12 ميليون نفر آن اقليت قومي هستند كه 8/37% از جمعيت اين استان را تشكيل مي­دهند. در جنوب غربي چين، چهار قبيله اصلي باستاني Baiyue، Digiang، Miaoyao و Pu وجود داشته كه در اين نقطه با هم تلاقي كردند و سرانجام فرهنگ آنها به صورت فرهنگ­هاي قومي متمايزي چون Miao، yao، Buyi، ِDong، Shui، Geloo، Tu و Yi تكامل يافته است. در دو هزار سال گذشته، مردم Han، نيز به اين منطقه مهاجرت كرده و به خانواده بزرگ متشكل از 49 گروه قومي شناخته شده شامل 17 گروه مردمان بومي پيوستند.

استان گوئيژو كوهستاني و در مقام مقايسه مشابه سوئيس است. از مساحت 000/976 كيلومتر مربع، 5/97 % آن را تپه­ها و كوه­ها تشكيل مي­دهند و 9/61 % آن را زمين­هاي هموار. طبيعت كوهستاني آن از يك سو باعث جدايي آن از دنياي خارج مي­شود و از سوي ديگر محيط زيست نادري را به وجود مي­آورد كه در آن فرهنگ­هاي غني و رنگارنگ قومي توسعه يافته و تكامل آنها تا زمان حاضر نيز به خوبي حفظ شده و ادامه مي­يابد كه شامل ميراث فرهنگي زباني و معنوي هم مي­شود. نه تنها سبك زندگي و روش­هاي توليد آنها، از ماهيگيري و شكار گرفته تا زراعت و كشت و كار، از زمان باستان تا به امروز ادامه يافته است بلكه تمام عقايد معنوي، آداب و رسوم، جشن­ها، مراسم، موسيقي، آواز، رقص، زبان­هاي گفتاري و نوشتاري، معماري و مجسمه­سازي هر قوميت به خوبي حفظ شده است.

مهارت­هاي پيچيده به كار رفته در هر اثر دستي سنتي، هزاران سال را پشت سر گذاشته است. چنين مكان­هايي كه در آنها ميراث فرهنگي بشر در جهان مدرن امروز، همچنان "زنده" باقي مانده باشد، هم در چين و هم در نقاط ديگر جهان بسيار نادر است. از اين رو، ارزش جهانگردي وفرهنگي گوئيژو هر روز بيشتر و بيشتر به وسيله مردم شناخته مي­شود. صنايع دستي و توليدات سنتي گوئيژو گنجينه­هاي ميراث فرهنگي آن است. همچنين بيشترين خواهان اين توليدات جهانگرداني هستند كه از اين منطقه ديدن كرده­اند. رسالت و چالش حال حاضر ما اين است كه از طريق توليد و بازاريابي اين صنايع دستي قومي، به ترغيب استمرار چنين سنت­هاي قومي فرهنگي، كاهش فقر و توسعه صنعت جهانگردي كمك كنيم.

 ميراث تاريخي فرهنگي: موزه ميراث صنايع دستي بشر

 صنايع دستي سنتي گوئيژو 27 طبقه­بندي اصلي دارد و به صدها فرم مختلف از جمله نخ­ريسي، بافندگي، برودري­دوزي، باتيك، برش­هاي كاغذي، كاغذسازي، سفالگري، نقره­كاري، سنگ­تراشي، ظروف لاكي، سبدبافي و اشياي ساخته شده از شاخ، بامبو و چوب ديده مي­شود. اين مهارت­هاي سنتي نشأت گرفته از تمدن­هاي اوليه بشر، هزاران سال تاريخ را پشت سر گذاشته و از درون عصر شكار و مالكيت جمعي دوران آغازين كشاورزي عبور كرده­اند. مردم محلي، مهارت­هاي استاندارد جالبي را توسعه داده و با تخيل حيرت­انگيز و خلاقيت خود، آثار ديگري خلق كرده و غم و شادي خود را به واسطه آنها بيان كرده­اند. تفاوت­هاي بسيار زياد بين مهارت­هاي دستي و فرهنگ ناحيه­اي مربوط به هر قوم خاص ناشي از سبك يگانه هر يك از آنها در هر حوزه كار هنري است. اين منبع گرانبها و پايه بسيار خوبي براي توسعه توليدات و فعاليت­هاي جهانگردي است.

فن كاغذسازي با سابقه بيش از 2000 سال توسط چيني­ها ابداع شد. تمام مهارت­هاي پيچيده كاغذسازي ثبت شده در "بهره­برداري از آثار طبيعت" هنوز در دهكده گوئيژو كاربرد دارد. آثار لاك خورده مربوط به دوران باستان كه براي توليد اسباب آلات مربوط به زندگي روزمره مردم وجود داشت، امروزه توسط مردم Yi در گوئيژو به 72 فرآيند پيچيده براي توليد ظروف لاكي تكامل يافته است. همچنين بيشتر سبك­هاي برودري­دوزي و مهارت­هاي بافندگي به طور كامل حفظ و به زمان امروز منتقل شده­اند كه شامل كنف، كتان و ابريشم و گلدوزي است. زندگي كوهستاني دهقانان گوئيژو سبب خلق سبك طبيعي باتيك، رنگرزي گره­اي، گياهي و رزيني شده است. شيوه­هاي باتيك متعلق به دوران باستان امروزه در همه دنيا شهرت دارد. مردم ميائو، يي، بويي، دانگ، شويي و يائو در گوئيژو ميراث­دار، مهارت­ها و سبك­هاي برودري­دوزي، برش كاغذ و طراحي لباس مي­باشند كه رد پاي آن به زمان چين باستان برمي­گردد و به آرامي نسل اندر نسل منتقل شده است. اين ميراث فرهنگي در سبك و مهارت، بسيار غني و متنوع است به طوري كه تنها در ميان مردم ميائو مي­توان بيش از 170 سبك لباس سنتي متفاوت و بيش از يك صد روش برودري­دوزي پيدا كرد.

بيشتر مردم بومي گوئيژو ديگر زبان نوشتاري خودشان را ندارند. از اين رو، زنان اقدام به ثبت تاريخ، افسانه­ها و اسطوره­هاي خود در روي برودري­دوزي­ها و لباس­هاي بافته و رنگ شده كرده­اند.

اين لباس­هاي سنتي براي آنها به "حماسه­هاي پوشيدني برودري­دوزي شده" مبدل شده­اند. اژدها، گله­هاي گاو و گوسفند، ماهي، پرنده، گل و درخت از قديمي­ترين سمبل­هاي فرهنگي چين باستان بودند. زنان گوئيژو از خلاقيت و تخيل حيرت­آور خود در ثبت مطالب طولاني بر روي لباس­ها بهره گرفتند و به همين دليل لباس­دوزي سنتي، عملكرد ويژه­اي به عنوان ثبت تاريخ فرهنگي دارد.

گوئيژو همچنين خانه بقاياي باستاني­ترين فرم نمايش­هاي آئيني ماسك­دار است. براي مثال جشن آئيني مردم يي به نام Cuotaiji (مراسم آفرينش)، مراسم قرباني Nuo متعلق به مردم توجيا و Dixi (اپراي ميداني). مردم تانپو را به عنوان "فسيل­هاي زنده از نمايش بشر آغازين" خطاب مي­كنند. در همين اثنا مجموعه كاملي از مهارت­هاي تكنيكي و فرهنگي ماسك­سازي از طريق دستور العمل­هاي شفاهي سينه به سينه توسط يك خانواده منتقل شده و در حال حاضر دهكده­اي را ساخته كه همه افراد آن در ماسك­سازي تخصص دارند. گوئيژو به علاوه: موزه مهارت­هاي معماري سنتي است: از سنتي­ترين خانه­هاي چوبي سه طبقه (براي مثال خانه­هاي رو به تپه با پايه­هاي بلند ميائو، تاقچه­هاي رنگي رگه­دار، انبارهاي بافت­دار و خانه­هاي سنگي مردم بويي) گرفته تا معمارانه­ترين مجتمع و برج­هاي استوانه­اي هنري و پل­هاي مسقف مردم دانگ. گروه­هاي دهكده گوئيژو استادكاران زيادي دارد كه از آن جمله­اند، نجاران، آهنگران، نقره­كاران، سفالگران، رنگ­كاران، برودري­دوزان، حصيربافان و حكاك­ها اين عده بر اساس حافظه تاريخي هزار ساله به نوشتن "تاريخ زنده معماري" در دل كوه­ها ادامه مي­دهند.

 بحران­ها و چالش­ها: انتقال و تكامل صنعتگري صنايع دستي قومي

گوئيژو فقيرترين استان چين است. طبيعت زيستي آن بي­ثبات بوده و همواره از بلاياي طبيعي رنج مي­برد و به ندرت مي­تواند غذاي كافي براي سير كردن مردم توليد كند. از 4/39 ميليون جمعيت گوئيژو، حدود 85% در روستاها زندگي مي­كنند. 9/12 ميليون گروه­هاي اقليت قومي هستند. از 32 ميليون جمعيت روستايي، نزديك به 10 ميليون نفر بيكار هستند. بر طبق آمار موجود، تا آخر 2002، در استان گوئيژو، هنوز 7/2 ميليون نفر زير خط فقر زندگي مي­كردند و درآمد سرانه روستايي سال آن تنها rmb 1500 بود و مطابق ليست درجه­بندي گزارش اجتماعي جهاني در 2005 ارايه شده / توسط دفتر توسعه سازمان ملل، ضريب توسعه اجتماعي گوئيژو حتي از ناميبا هم پايين­تر بود. مردم گوئيژو به لحاظ اقتصادي فقير و به لحاظ فرهنگي ثروتمندند زيرا مهارت­ها وتكنولوژي­هاي صنايع دستي سنتي آنها در سراسر استان گسترده است. مردم صنعتگر ماهر زيادي در اين بين وجود دارند كه بيشتر آنها اعم از نجار، سنگ­تراش، آهنگر، نقره­كار، سفالگر، حكاك، هنرمندان باتيك، نقاش و برودري­دوز، زن و مسن مي­باشند. مرجع و حرفه آنها از دانش محلي است و خود آنها بدنه اصلي هستند كه اين مهارت­ها را به نسل بعد منتقل مي­كنند. در عصر حاضر، تحت تاثير نيروي مدرن­سازي، اكثر روستائيان جوان و كارا به شهرها روي آورده و جمعيت ضغيف زنان، سالخوردگان، كودكان و از كارافتادگان را در روستاها به حال خود رها كرده­اند. چنانكه همه مي­دانيم، زماني كه كشاورزي معيشتي پايه و اساس اقتصاد را شكل مي­داد، چنين صنايع دستي قومي با ارزش كاربردي از ضروريات زندگي بود. هرچند، در عصر صنعتي شدن و مدرنيته به تدريج از اهميت كاربردي بودن آنها كاسته مي­شود و به طور كامل در معرض خطر نابودي قرار مي­گيرند. يكي از چالش­هاي دشواري كه ما پيش رو داريم، چگونگي حفظ و انتقال هنرها و مهارت­هاي سنتي افراد صنعتگر به آيندگان است. در حقيقت، تغيير و تحول مدام ويژگي اصلي فرهنگ بشر است.

ما مي­توانيم از تكامل تدريجي يك نمونه از صنايع دستي گوئيژو الهام بگيريم و آن ساز كوبه­اي برنزي است. ساز­هاي كوبه­اي برنزي مدرن گوئيژو متشكل از ظروف مسي است كه در اصل براي برخي مراسم آئيني استفاده مي­شد و بعدها به عنوان ظروف آشاميدني و در نهايت به شكل يك ساز موسيقي در آمده است. مهارت­هاي ساخت تغيير چنداني نكرده است اما عملكرد ظرف­ها در طول تاريخ به طور پيوسته در واكنش به نياز مردم هر دوره تغيير يافته است. تكامل تدريجي ساز كوبه­اي برنزي ما را از اين مسئله آگاه مي­كند كه اشيايي كه در عصر اقتصاد كشاورزي در زندگي روزمره كاربرد داشتند، در عصر اقتصاد بازرگاني هم مي­توانند استمرار پيدا كنند به شرط آن كه ارزش و "زندگي جديد" خود را از طريق تطبيق با نيازهاي جامعه پيدا كنند. كاربرد و ارزش صنايع دستي گوئيژو چنان كه با نياز بازارهاي جهاني براي توليدات زيبا و اقتصادي مطابقت يابد، تغيير خواهد كرد.

مطالعات موردي از تجربيات ما

از صنايع دستي مردمي تا صنايع دستي جهانگردي: پيدايش دهكده تاگبا ميائو به عنوان توليدكننده ويژه صنايع دستي جهانگردان

روزگاري، دهكده تاگبا در Shidong، ناحيه Taijiang، دهكده فقير ميائو بود. تا پيش از 1998، متوسط درآمد سرانه خالص سالانه 145 خانوار (در مجموع 772 نفر) فقط 500 يوان بود. از 1999، به خاطر دو مراسمي كه براي دو فستيوال بزرگ، فستيوال خواهر ميائو و فستيوال مسابقه قايق­هاي اژدها برگزار شد، مهارت­هاي دستي سنتي نظير برودري­دوزي، نقره­كاري، باتيك، و بافندگي با توسعه به صورت سوغات­هاي توريستي و جهانگردي روستايي به بازار به وجود آمده راه يافت. در طي سال­هاي اندك تغييراتي رخ داد كه دنياي روستائيان را متحول كرد.

سازماندهي توليد و جستجوي بازار: اين فرضيه كه صنايع دستي به طور مستقل در خانه­ها توليد و بازاريابي شود با مشكل ورود بازار مواجه خواهد شد. دهكده تانگبا اتحاديه صنايع دستي جهانگردي روستايي را تحت نظارت دولت محلي تاسيس كرده است تا در خصوص معامله با خريداران، بسته­بندي محصولات و جستجوي خريداران آن لاين آموزش­هايي را براي روستائيان ترتيب دهد.

كار تيمي و سود اشتراكي: اتحاديه جهانگردي برنامه­اي را ترتيب داده است مبني بر آنكه صنعتگران ماهر محلي، مهارت­هاي سنتي كه از اجدادشان آموخته­اند را به روستائيان فقير بياموزند. اين برنامه اين امكان را مي­دهد كه مردم محلي بيشتري فرآيندهاي توليد صنايع دستي را ياد بگيرند. بيش از 30 خانوار روستايي كه قبلا با اين آموزش­ها رشد كرده بودند، در حال حاضر در مهمان­نوازي جهانگردان و فعاليت­هاي وابسته به توليد سوغاتي­هاي جهانگردان مشاركت مي­كنند و به همين دليل 95% روستائيان به بالاي خط فقر ارتقا يافته­اند.

دهكده تانگبا ديگر تبديل به يك نشان در توليد سوغات­هاي قومي جهانگردان شده است و علاوه بر آن موضوعي براي توسعه دو جانبه جهانگردي، توليد و بازاريابي است. شمار مردم شاغل در صنعت جهانگردي و درآمد جمعي آنها سال به سال افزايش يافته و با تجاري كردن توليدات سوغاتي براي صنعت جهانگردي روستايي در حال شتاب گرفتن است.

·        42 خانوار (141 نفر) در حال حاضر در زمينه توليد زيورآلات نقره فعاليت دارند، 64 خانوار بر روي توليد يا فروش محصولات برودري­دوزي كار مي­كنند، و بالاخره 29 خانوار (82 نفر) در زميته مهمان­نوازي جهانگردي تخصص يافته­اند.

·        درآمد سالانه روستا از توليد محصولات نقره در حال حاضر 7/3 ميليون rmb است كه 46% درآمد كل روستا را شامل مي­شود.

·        درآمد ناشي از توليد و فروش محصولات برودري­دوزي، 66/1 ميليون rmb در يك سال و معادل 20% درآمد روستا است.

·        خانوارهاي روستا همچنين در زمينه مهمان­نوازي جهانگردان مهارت يافته­اند و هم اكنون پذيراي 2000 نفر در سال مي­باشند كه درآمدي بيش از 000/200 rmb به همراه دارد.

·        تا سال 2005، درآمد خالص سرانه rmb 3160 در سال بود. هم اكنون هر خانواده يك تلويزيون دارد، از روشنايي الكتريكي و آب آشاميدني تميز استفاده مي­كند و 85 خانواده، خانه­هاي كاشي­كاري جديدي براي خود ساخته­اند. اين دهكده به "رهبر حمايت از فقر" و "دهكده مرفه اقتصادي و فرهنگي" تبديل شده است.

2 0 از صنعتكار تا تاجر صنايع دستي: نقش توسعه و تغيير بازار صنايع دستي Kaili

در اواسط دهه 1980، يك گروه از زنان ميائو محصولات برودري­دوزي خود را براي فروش به Kaili در مركز ميائو Giandongnan و استان خود مختار دانگ كه امروزه به بازار فروش لباس­هاي قومي سنتي در yinpanpo تبديل شده است، آوردند. در حال حاضر فروشندگان كوچك، به تاجران ماهر ارتقا يافته­اند و گروه كوچك آغازين به چند صد نفر افراد در گيرامر تجارت محصولات صنايع دستي شامل لباس­ها و پارچه­هاي سنتي ميائو، دانگ، بويي، يائو، شويي، ژوانگ، گلائو، يي، مائونان و گروه­هاي كوچك ديگر، گسترش يافته­اند. يينپانپو به بزرگترين بازار از اين دست در چين تبديل شده است. شيوه فروش آن از فضاي باز خياباني به مغازه­هاي خرده­فروشي ارتقا يافته. در حال حاضر، 6 مغازه از اين نوع باز است در حالي كه 50 دكه و حدود 300 فروشنده سر راهي نيز به طور منظم مشغول فعاليت­اند. تخمين زده شده كه اين تجارت هرهفته rmb 000/300 درآمد نصيب شهر مي­كند بازار يينپانپو به مكاني براي نمايش صنايع دستي جهانگردي كوئياندونگنان و فرهنگ­هاي محلي تبديل شده و تا اندازه­اي سبب بيداري آگاهي مردم بومي به ارزش لباس­هاي سنتي و مهارت­هايشان شده است.

كانون بحران چنين تجارتي در بازار يينپانپو، جمع­آوري لباس­هاي قومي است. برخي از لباس­هاي كمياب و بي­همتاي باستاني توسط بسياري از موزه­هاي خارجي يا شخصي جمع­آوري مي­شوند. ويژگي چنين بازاري اين است كه مهماناني را به خود جلب مي­كند كه ممكن است از موزه­داران، هنرمندان، مجموعه­داران، مؤسسات مجموعه­داري و نيز تعدادي جهانگرد باشند. گردآوري مجموعه لباس­هاي قومي، يك مسئله بحراني تجاري در بازار يينپانپو است. به واسطه تجارت در اين بازار تعدادي از لباس­هاي كمياب و منحصر به فرد قومي باستاني در معرض انقراض به مجموعه خريداران فردي و موزه­داران خارجي اضافه مي­شود. اين بازار به طور طبيعي به سوي جذب خريداراني از موزه­ها، صنعتگران خارجي يا چيني، مجموعه­داران و كساني كه آنها را به بازار مجموعه­داران و چندي از جهانگردان مي­فروشند، توسعه يافت. تعدادي از خريداران خارجي و مجموعه­داران و هنرمندان، كه اكثر آنها از كشورهاي ژاپن، فرانسه، انگلستان، آمريكا، كره، سنگاپور، هنگ كنگ و تايوان هستند به بازديدكنندگان حرفه­اي دوره­اي اين شهر تبديل شده­اند. برخي از مغازه­داران صنايع دستي شهرهاي بزرگ چين نيز از خريداران منظم اين بازار هستند.

بيشتر تاجرين كوچك بازار يينپانپو، زنان حومه ميائو و دانگ هستند. اكثريت آنها بي­سوادند، اما اعتماد به نفس و جسارت تجارت آنها از آشنايي و تسلطشان بر مهارت­هاي دستي و لباس­هاي سنتي­شان ناشي مي­شود. بازار يينپانپو آنان را وادار به تبديل دانش سنتي و مهارتي به درآمدي براي خانواده مي­كند. از طريق شركت در فعاليت­هاي تجاري اين بازار، گروه جديدي از زنان، تاثيراتي را مبني بر مشاركت زنان محلي در تجارت شهري اعمال كردند كه تا پيش از اين گمان نمي­رفت. براي مثال، برخي از آنان در ميان مغازه­هايي كه در پكن و شانگهاي باز شده بود، تجارت خود را با صرف كمي وقت و سپس گرفتن سفارش در مقياس كم و در نهايت توليد و تجارت همه صنايع دستي پيش بردند. بي­پرده بايد گفت كه بازاري كه همانند بازار يينپانپو خود به خود شكل بگيرد، مسائل و مشكلات زيادي را با تجارت لباس­هاي قومي خواهد داشت به خصوص از نقطه نظر محافظت فرهنگي و حقوق مالكيت معنوي، مديريت تجاري و منافع مجموعه­داري و مالياتي.

از افراد مستقل تا فروش نظام يافته (سيستماتيك): مدلي براي شركت + روستائيان، تحت هدايت دولتي

در گوئيژو به دليل اين كه، تجارت توسعه چنداني نيافته است، دولت محلي براي گسترش هر دو بخش خصوصي و شركت­هاي عمومي نقش هدايتي قدرتمندي را ايفا مي­كند. ما مي­توانيم از طريق ارايه مدل­هاي توليد يا خريد، موقعيت تازه­اي را براي صنعتگران روستايي از قبايل متفرق شده فراهم آوريم تا با ورود به بازار توليد و فروش جهانگردي بتوانند مهارت­هاي سنتي خود را به كار گيرند و با انجام اين كار، به ساكنان روستاهاي فقير دور افتاده به خصوص آنهايي كه غالبا زنان و سالخوردگان ماهري دارند كمك كنيم. يك نمونه، شهر Anshun است. در اوايل دهه 1980 برخي از مردم صنعتگر، آثار باتيك خود را از روستاها به كارگاه­هاي كوچكي كه در شهر باز كردند، آوردند. ديگران هم در شهر شروع به توليد كارهاي دستي كوچك سنتي براي فروش كردند و با توسعه تدريجي آن، به مدلي در مقياس كوچك از شركت­هاي سوغات جهانگردي تبديل شد. شهر انشان به مركز توليدات باتيك در گوئيژو مبدل شده است. اوج رونق توليد و تجارت انشان در اوايل دهه 1990 بود وقتي بيش از يك صد فرايند كوچك و بزرگ باتيك و تعداد زيادي از كارگاه­هاي خصوصي كوچك ثبت شد كه نتيجه آن ضرورت شكل­گيري صنعت حائز اهميت باتيك بود. مجموع يك صد توليدكننده فردي محلي باتيك، سالانه حدود 2 ميليون متر لباس توليد مي­كنند، 000/300 اثر باتيك و 000/300 از انواع صنايع دستي مي­سازند. با تقريبي سنجيده، حداقل 10% درآمد جهانگردي ناحيه انشان از فروش توليدات باتيك است. خرده­فروشي­هاي اصلي محدوده شهر انشان، در حال حاضر به يك بازار باتيك در آمده با درآمد روزانه چندين هزار rmb.

توليد باتيك گوئيژو هم با مشكلات بسياري مواجه است. براي مثال ركود بازار، مارك زدن محدود به توليدات و حقوق مالكيتي آنها، سنجش­هاي غير مؤثر كنترل آلودگي، كنترل كيفيت و طرح، استراتژي­هاي صنعت بازار، سياست مؤثر دولت در حمايت از صنعت در خطر. دولت ايالتي فعاليت­هاي لازم را در جهت حمايت مالكيت معنوي باتيك گوئيژو انجام مي­دهد به اميد آن كه چشم­انداز نامناسب رقابت­هاي محلي خاتمه يابد.

4. از مهارت­هاي سنتي تا كادويي­هاي صنايع دستي

يك جهانگرد تاجر صنايع دستي يانگ چن يونگ خيلي سال پيش از گوئيژو به آمريكا مهاجرت كرده بود اما در سال 2000 براي مصوبه تاسيس شركتي به نام Qianyibao براي گسترش توليدات دستي و هنري گوئيژو به آنجا بازگشت. آقاي يانگ، تزئينات نقره مردم ميائو را با ايده­هاي هنري مدرن تركيب كرد تا مدل مخصوص خودش، آويزهاي ديواري با قاب نقره را براي كيانيبائو طراحي كند. وي براي شركت خود جوايز زيادي را دريافت كرد از جمله مدال طلاي جايزه طراحي محصولات جهانگردي چين در سال 2002 و مدال نقره استادان صنايع دستي و هنر چين در 2005، آويزهاي نقره كيانيبائو تاثير عمده­اي بر ظهور صنايع دستي و هنر گوئيژو در بازار جهانگردي گذاشت. زيرا امروزه، تزئينات با قاب نقره به يك هديه توريستي مختص گوئيژو مبدل شده است.

پس از 5 سال كار سخت، كيانيبائوي گوئيژو به يك موسسه چند منظوره تبديل شده كه تركيبي از ساخت و فروش صنايع دستي و آثار هنري و مجموعه و نمايشگاهي از يادگارهاي سنتي است. اشياي فروشي كيانيبائو و گالري هنرهاي قومي او، سالانه گردش مالي 2 ميليون rmb دارد ضمن اين كه در سود مالياتي نزديك به rmb 000/100 سهيم بوده و براي حدود 30 نفر ايجاد اشتغال مي­كند. علاوه بر آن به عنوان كاتاليزوري براي بازگشت بسياري از مردم ميائو از كارخانه­هاي مناطق ديگر عمل كرده و به آنها پيشنهاد به كارگيري از استعدادها و مهارت­هايشان در اين شركت را داده است.

همچنين اين شركت با برپايي گالري هنرهاي قومي، شاهكارهاي هنري و صنايع دستي گوئيژو را براي تمام جهان به نمايش گذاشته است.

5. جهانگردي صنايع فرهنگي: آموزش مهارت­هاي محلي و تجربه زندگي بومي

برخي دهكده­هاي، نسبتا خوب محافظت شده به لحاظ صنايع دستي سنتي، به تخصص جديدي از نوع جهانگردي روي آورده­اند كه بر مبناي تركيب هر دو كار ساخت و نمايش آثار دستي سنتي است.

روستائيان محلي كه ميزبان جهانگردان هستند به خصوص زنان و سالخوردگان كه آنها را در خانه­هايشان مي­پذيرند، بهترين موقعيت براي آموزش مهارت­هاي سنتي به جهانگردان و سهيم شدن در فرهنگ يكديگر را دارند. بعضي از جهانگردان به واسطه همين مشاركت در فعاليت­هايي از اين نوع به تدريج به كارشناساني در زمينه آداب و رسوم و مهارت­هاي محلي بدل مي­شوند كه از آن جمله است نويسنده زن مشهور انگليسي Gina Corrigan. او هر سال توري از زناني را ترتيب مي­دهد كه براي يادگيري مهارت­هاي برودري­دوزي از زنان ميائو، به گوئيژو مي­آيند. وي در اين زمينه تحقيق و كتاب­هاي برجسته­اي راجع به برودري­دوزي و صنايع دستي ميائوي گوئيژو منتشر كرده است.

طي 20 سال گذشته، Fila هرسال گروه­هاي تور صنايع دستي را از آمريكا ترتيب مي­دهد. در طول اين مدت او نه تنها به يك كارشناس در زمينه صنايع دستي مردم ميائو تبديل شده است بلكه گالري از هنرهاي قومي ميائو در زمينه لباس و جواهرات نقره در آمريكا تاسيس كرده است. كفش­هاي زنانه برودري­دوزي شده گوئيژو يكي از گنجينه­هاي مشهور موزه كفش در تورنتو كانادا است. اين نوع از جهانگردي كه بر تبادلات و تجربيات فرهنگي تمركز دارد، مورد توجه روز افزون جهانگردان خارجي است.

دهكده Shiqiao Miao در ناحيه Danzhai، جهانگردي محلي خود را بر مبناي سنت­هاي كاغذسازي باستان توسعه داده است. جهانگردان مي­توانند مهارت­هاي كاغذسازي سنتي را از نزديك نگاه كرده و ياد بگيرند و از توليدات دست­ساز آنجا خريد كنند.

در زمان حاضر، ازمجموع 247 خانوار (1149 نفر)، 80 خانوار (220 نفر) به حرفه كاغذسازي مشغول هستند كه 30% آنها را زنان و سالخوردگان تشكيل مي­دهند. بيش از 99% درآمد اين خانواده­ها از كاغذسازي و توليد صنايع دستي تامين مي­شود. در سال 2005، درآمد حاصل از جهانگردي در راستاي كاغذسازي اين دهكده، 5/1 ميليون rmbبود يعني rmb 1305 براي هر نفر.

ايده­ها و استراتژي­هاي ما

1.      سئوالات

گوئيژو در گذار از مهارت­هاي صنايع دستي قومي سنتي به توليدات كاربردي جهانگردي، هنوز راه درازي را در پيش رو دارد و همچنين با مشكلات بسياري دست به گربيان است، براي مثال:

·        مهارت­هاي سنتي صنايع دستي گوئيژو كه در گذشته به وسيله انزواي آنها محافظت مي­شدند، چطور مي­توانند در عصر جديد توسعه جهانگردي و باز شدن ارتباطات با دنياي خارج، همچنان به راه خود ادامه دهند؟

·        چطور مي­توان حقوق مالكيت فكري ميراث ارزشمند صنايع دستي گوئيژو را به طور موثري محافظت كرد؟

·        مهارت­ها و ميراث فرهنگي افراد سالخورده چگونه مي­تواند به درستي به نسل جديد منتقل شود در حالي كه بيش از 90% جوانان به منظور پيدا كردن كار شهرهاي خود را ترك كرده­اند؟

·        چگونه صنعتكاران متفرق محلي و توليدكنندگان كوچك مي­توانند با هم به گروه توليدكنندگان سازمان­يافته­تري تبديل شده و به بازار محصولات جهانگردي وارد شوند؟ چطور مي­توان يك زنجيره صنعتي از توليدكننده تا مغازه­دار با اين اطمينان تشكيل داد كه توليدكنندگان سود خود را دريافت كرده و قادر باشند كه با تغييرات بازار هماهنگ شده و پايه قانوني براي محافظت از حقوق مالكيت فكري خود داشته باشند.

·        چطور مي­توان گروه­هاي پراكنده اما بزرگي از مردم صنعتگر گوئيژو براي توليد صنايع دستي توريستي ايجاد كرده و آنها را سمت بازار هل داد؟ چگونه مي­توان يك زنجيره از توليد تا فروش تشكيل داد كه در آن نهايت تلاش در مورد حمايت از سود توليدكنندگان انجام گرفته و به آنها امكان تغيير محصولات با تغيير بازار داده شده و مطابق قانون از حقوق آنان حمايت شود؟

·        چگونه مي­توان مهارت­هاي سنتي را براي خلق محصولاتي با كيفيت بي­نظير كه جهانگردان را به خود جذب كرده و خاطرات خوشي را از گوئيژو برايشان باقي بگذارد، بكار گرفت؟

·        ما چگونه مي­توانيم از بهترين سياست دولتمان در جهت حمايت از توليدكنندگان متخصص صنايع دستي جهانگردي در مقياس وسيع و وابستگان آنها، شبكه حرفه­اي را توسعه دهيم كه در مورد كيفيت بالاي طراحي، توليد و پخش محصولات به ما اطمينان داده و مارك استاندارد بين المللي را برايمان به ثبت برساند.

·        چطور مي­توان توليدكنندگان حرفه­اي صنايع دستي جهانگردي و شركت­هاي وابسته را به اين سمت سوق داد كه يك فرايند حرفه­اي براي طراحي ساخت و فروش صنايع دستي جهانگردي خود در نظر بگيرند همچنان كه يك مارك بين المللي با كيفيت بالا براي آنان ايجاد كنيم؟

اهداف توسعه اجتماعي و اقتصادي صنايع دستي جهانگردي گوئيژو: هدف ما اين است كه تا 2010 درآمد حاصل از صنايع دستي جهانگردي، 30 تا 50% درآمد كلي جهانگردي گوئيژو را شامل شود. (در حال حاضر اين رقم 6/15% است در حالي كه ميانگين ملي 40% مي­باشد). از طريق توسعه صنعت جهانگردي ما براي بيش از نيمي از 10 ميليون جمعيت كارگر باقيمانده برنامه­ريزي كرده­ايم تا بتوانند كاري بيابند و بدين ترتيب در حل مشكلات بيكاري و فقر گوئيژو سهيم خواهيم بود.

2.      طرح توسعه جهانگردي روستايي و صنايع دستي جهانگردي

 در طول مراحل نوشتن طرح اصلي توسعه جهانگردي روستايي گوئيژو، برنامه­اي هم براي توسعه صنايع دستي بسط و گسترش يافت. بر طبق كنوانسيون يونسكو در ارتباط با محافظت از ميراث فرهنگي و طبيعي جهاني و قوانين و مقررات مربوط، ما توسعه صنايع دستي را به عنوان يك شيوه مثبت در محافظت از ميراث فرهنگي غير فيزيكي تلقي كرده و برخي اصول پايه­اي را براي پيروي كردن در نظر گرفته­ايم كه شامل موارد زير است:

·        بر پايي جوي مثبت براي توليد، فروش و تقسيم سودهاي حاصل از صنايع دستي به همراه توسعه بازارها و جلب اطمينان از توزيع عادلانه سود ميان توليدكنندگان و فروشندگان. تهيه يك بسته­بندي حمايتي كه شامل سياست، ارقام مالي و آموزش باشد.

·        معرفي عميق­تر معنا و ارزش توليدات سنتي صنايع دستي به جهانگردان و تشويق به گفتمان فرهنگي بين افراد محلي و افراد بيگانه. توسعه صنايع دستي براي صنعت جهانگردي بايد بر پايه محافظت بلند مدت از ميراث زنده تنظيم شود به خصوص در مورد آن دسته از صنايع دستي كه در محيط­هاي دور از چشم جهانگردان هستند و با استفاده در زندگي روزمره از جهان خارج دور مانده­اند.

·        اطمينان از حمايت سنت­هاي دستي قومي از طريق تحول محصولات با كيفيت بالا با شرط قيمت منطقي به بازار سوغات­هاي جهانگردي.

·        ايجاد مكانيسم­هايي براي محافظت، كاربرد، تحقيق، طراحي، مديريت و توزيع صنايع دستي قومي و سوغات­هاي جهانگردي. واداشتن نخست، مردم به درك و شناسايي و سپس آموزش اولويت بالاي محافظت از ميراث فرهنگي غير فيزيكي گوئيژو به صنعتگران روستايي.

ما همچنين براي طراحي برخي محصولات كليدي جهانگردي روستايي گوئيژو برنامه­ريزي كرده­ايم كه مهمترين اين اقدامات موزه­هاي اكولوژيكي و موضوعي است. در 5 سال آينده تعداد زيادي از اين موزه­هاي موضوعي در دهكده­ها جايي كه ميراث فرهنگي محلي به خوبي قابل محافظت است، ساخته خواهند شد. بسياري از آنها در رابطه با سنت­هاي صنايع دستي قومي خواهند بود. اين طيف توليد موجب ترقي مؤثر توسعه جهانگردي صنايع دستي و توسعه فرهنگ روستايي شده و استفاده درست و محافظت از توليدات محلي قومي را تضمين مي­كند.

كاهش فقر، محافظت فرهنگي و حمايت متمركز

با استفاده از اصول توسعه صنايع دستي جهانگردي گوئيژو به عنوان يك راهكار تازه در جهت كاهش فقر، محافظت فرهنگي و توسعه روستايي، مي­توانيم پروژه­هاي ديگر توسعه­اي را براي روستاهاي فقير و دور افتاده­اي كه شرايط مناسب فعاليت­هاي توسعه جهانگردي و ميزباني جهانگردان ندارند، مهيا كنيم و بدين طريق استانداردهاي زندگي روستائيان بومي را افزايش داده و به توسعه پايدار و منسجم زيست محيطي، فرهنگي، اقتصادي و اجتماعي روستاهاي آنان سرعت بخشند.

ميراث فرهنگي قومي گوئيژو گسترده اما گرانبها و شكننده است. به همين منظور بانك جهاني وام بلند مدت 60 ميليون دلاري را براي كمك به طرح­هاي زيربنايي به منظور محافظت فرهنگي آن اختصاص داده است. ما سه حوزه قوم از ميراث فرهنگي كه نسبتا خوب و دست نخورده باقي مانده­اند را به عنوان سه مركز كليدي محافظت ميراث فرهنگي انتخاب كرده­ايم. اين سه قوميت عظيم عبارتند از مردم Tunpu در انشان، مردم دانگ در Tongren و محدوده­هاي مربوط به مردم ميائو. برخي مكان­ها نيز به عنوان مراكز موزه­هاي اكولوژيكي انتخاب شده­اند. اينها مراكزي از بقاياي ارزشمند و نادر ميراث فرهنگي و ملي و همچنين نواحي به شدت فقيري هستند كه در عين حال براي ارتقا به بالاترين بازار صنايع دستي جهانگردي و جهانگردي روستايي مناسبند. علاوه بر آن ما 60 دهكده كليدي براي محافظت و توسعه با 10 روستاي اوليه به عنوان مدل­هايي براي كنترل در نظر گرفته­ايم. در حال حاضر اين پروژه به خوبي پيش مي­رود.

تا سال 2020 مجموعه نسبتا كاملي از سيستم و مقررات محافظت غير مادي ميراث فرهنگي قومي مردمي در استان گوئيژو تشكيل خواهد شد كه محافظت آگاهانه را در ميان جامعه رواج داده و در اصل نوعي نگهداري علمي، منظم و شبكه­اي را پيش مي­برد. اين منطقه همچنين مكانيسم موفقيت فرهنگي قومي و مكاني براي حراست از فرهنگ و اكولوژي ايجاد خواهد كرد.

تا سال گذشته، گوئيژو 44 سايت ملي ميراث فرهنگي قومي غير فيزيكي داشته و 90 روستاي آن تحت محافظت قرار گرفته­اند.

4. رويدادهاي جديد: دو مسابقه و يك نمايشگاه تجاري

امسال گوئيژو براي نخستين بار مسابقه طراحي صنايع دستي جهانگردي، رقابت صنعتگران صنايع دستي گردشگري و نمايشگاه تجاري صنايع دستي گردشگري را برگزار خواهد كرد. اهداف اين نمايشگاه عبارتند از:

·        اين رويدادها به عنوان سكوي نمايش توليدات صنايع دستي گردشگري و منابع غني جهانگردي گوئيژو عمل كرده و بازار صنايع دستي آن را توسعه مي­دهند.

·        امكان كشف و سازماندهي توليدكنندگان حرفه­اي به خصوص صنعتگران مردمي را فراهم كرده و آنان را به طراحي و توليد محصولات دست­ساز گردشگري ترغيب مي­كنند.

·        امكان عرضه، تجارت، گفتگو و همكاري را براي صنعت صنايع دستي گردشگري تحت نظارت دولت فراهم مي­آورند.

·        مدل جديد توسعه صنايع دستي گوئيژو در كارگاه­هاي خانگي روستايي را به منظور توليد و ايجاد فرصت­هاي شغلي براي سالخوردگان و از كار افتادگان مورد بررسي قرار مي­دهند.

·        روش­هاي گسترده توليد سنتي را گرد هم آورده و آنها را به مدل­هاي سازمان يافته­اي براي توليد توسعه مي­دهند.

ما اميدواريم كه مردم گوئيژو بدين وسيله به فرهنگ سنتي كه مي­تواند از نو زنده شود عشق بورزند، صنعتگران بومي آنها مورد احترام قرار گيرند و سربلندي و غرور فرهنگ قومي آنها دوباره ساخته شود. بر طبق تجارب گرد آمده، دولت استاني گوئيژو بايد اين امر را ظرف 5 سال آينده تحقق بخشند.

5. پشتيباني و همكاري با جامعه

در مواجهه با واقعيت، محافظت از مهارت­هاي سنتي صنايع دستي مردمي و توسعه توليدات آن، چالشي سخت و پيچيده با عناصر ناشناخته فراوان بوده و وظيفه­اي است كه خود مردم روستايي با انجام آن مي­توانند موجب ترقي خود شوند. براي اطمينان از گسترش سالم اين صنعت ما يك مركز حمايتي براي توسعه جامعه و جهانگردي روستايي گوئيژو برنامه­ريزي كرده و طي 5 سال در هر يك از 50 دهكده كليدي حفاظت شده، ايستگاه­هاي كنترل بر پا خواهد شد. اين كار تا كنون در سه دهكده ميائو، بويي و دانگ اجرا شده است. يك مركز، يك موسسه غير انتفاعي متشكل از كارشناسان، محققان، داوطلبان و روستائيان است كه اهداف آن را كاهش فقر، محافظت فرهنگي و توسعه اجتماعي تشكيل مي­دهند. نقش اصلي آن كمك به روستائيان در پيدا كردن سازمان­هاي همكاري كننده نظير انجمن­هاي جهانگردي روستايي، هماهنگي با نماينده­هاي محلي فرهنگ و صنايع دستي براي شركت در كارهايي در زمينه جهانگردي روستايي و توليد صنايع دستي مردمي، شناخت، نجات، حفظ و انتقال ميراث فرهنگي روستايي و آموزش­هاي بر پايه دانش محلي و مهارت­هاي فني روستاييان به خصوص در مورد افراد جوان مي­باشد.

هر مركز به طور همزمان به عنوان يك مدرسه آموزشي براي روستاييان، يك موسسه پژوهشي جامعه فرهنگي و روستايي، يك پايگاه داده­ها براي اطلاعات فرهنگي روستايي و يك پل ارتباطي عمل مي­كند. محققان، كارشناسان و دانشجويان مي­توانند در كار يكديگر سهيم شده و از آن به عنوان مبناي مطالعه خود استفاده كنند. بدين طريق آنها مي­توانند به راحتي اطلاعات دست اولي را براي مطالعات تحقيقاتي عميق­تر به دست آورده و با روستاييان وارد گفتگو شوند. همچنين تحقيق موفق از توسعه پايدار روستاهاي گوئيژو، اقتصاد، محيط زيست و فرهنگ حمايت مي­كند. به علاوه ما اميدواريم كه بتوانيم از همكاري و حمايت موسسات و سازمان­هاي ملي و بين المللي مشابه بهره­مند شويم و به همه نهادهاي حرفه­اي، كارشناسان و داوطلباني كه قصد مشاركت در اين كار را دارند خوش­آمد مي­گوييم.

گردشگري در گوئيژو دير آغاز شده اما پيشرفت سريعي دارد. بر طبق پيش­بيني­هاي ما جهانگردي روستايي گوئيژو در سال 2006 شامل 1604 ميليون گردشگر داخلي و 000/300 گردشگر خارجي خواهد بود و انتظار مي­رود تا سال 2010 اين رقم به 8/2 ميليون گردشگر داخلي و 000/530 نفر خارجي افزايش يابد. ما صادقانه اميدواريم كه سازمان جهاني جهانگردي و ديگر همكاران در صنعت گردشگري در پاسداري از هنر و فرهنگ گرانبهاي بشري در گوئيژو و امر توسعه فرهنگي آن پشتيبان ما باشند.

[1] “The Successful Use of Handicrafts in Guizhou Province for Poverty Alleviation”, Mrs. Shengming Yang, Director General, Guizhou Provincial Tourism Administration, China